Asgari işçilik hesaplama: müteahhit iskânı neden alamaz?

Çoğu müteahhit asgari işçilikle ilk kez inşaatın en sonunda tanışır: bina bitmiştir, daireler satılmıştır, iskân için başvurulur ve SGK “ilişiksizlik belgesi veremem, işçilik açığın var” der. O noktada açığı kapatmanın tek yolu, geçmişe dönük prim + gecikme zammını topluca ödemektir. Oysa aynı rakam ilk günden bilinebilir bir sayıdır.

Asgari işçilik nasıl hesaplanır?

Formül üç parçadan oluşur ve inşaat başlamadan önce hesaplanabilir:

1. Brüt inşaat alanı (m²) — ruhsattaki toplam yapı inşaat alanı.
2. Yapı yaklaşık birim maliyeti (TL/m²) — Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın her yıl Resmî Gazete'de yayımladığı tablo. Yapı sınıfına göre değişir (III-A, IV-B gibi).
3. Asgari işçilik oranı (%) — SGK'nın yayımladığı orandır; konut inşaatında %9 uygulanır. İş kolu değişince oran da değişir.

Örnek hesap (2026, III-A sınıfı konut)

Aşağıdaki tablo, 2026 yılı III-A yapı sınıfı için 19.800 TL/m² birim maliyet ve %9 oran varsayımıyla hesaplanmıştır. Kendi binanızın sınıfını ruhsatınızdan, birim maliyeti ise yürürlükteki tebliğden teyit edin — sınıf değişince rakam ciddi biçimde değişir.

Yani 1.200 m²'lik sıradan bir apartmanda, inşaat boyunca 2,1 milyon TL'lik SGK'lı işçilik bildirmiş olmanız beklenir. Bu, “ustaya elden yevmiye verdim” ile kapanmayan bir rakamdır.

Açık kalırsa ne olur?

• SGK ilişiksizlik belgesi vermez.
• İlişiksizlik belgesi olmadan belediye iskân (yapı kullanma izin belgesi) düzenlemez.
• İskân çıkmayınca daire alıcısı kredi kullanamaz, tapu devri fiilen tıkanır.
• Açık, geçmişe dönük prim tahakkuku olarak gecikme zammıyla birlikte istenir.

Neden bu açık farkında olmadan büyür?

Sahadaki ödeme alışkanlığı, kâğıt üstündeki bildirimden farklı ilerlediği için:

• Ustaya yevmiye elden ödenir; ödeme gerçektir ama SGK tarafında görünmez.
• Taşeron faturası malzeme + işçilik karışık kesilir; işçilik payı ayrıştırılmaz.
• SGK'lı çalıştırmanın gerçek maliyeti, çıplak yevmiyenin yaklaşık 1,45 katıdır. Bu fark bütçelenmediği için bildirim ertelenir.
• Açık, ancak iskân aşamasında — yani düzeltmenin en pahalı olduğu anda — görünür hale gelir.

Açığı büyümeden nasıl takip edersiniz?

1. Ruhsattaki brüt m²'yi ve yapı sınıfını inşaat başında not edin.
2. Hedefi hesaplayın (m² × birim maliyet × %9) ve bunu bütçenin sabit kalemi sayın.
3. Her ay bildirilen SGK'lı işçiliği hedefin yüzdesi olarak izleyin.
4. İnce iş fazına geçmeden önce oranı kontrol edin — kapatmak için en son fırsat burasıdır.
5. MUHSGK beyannamesini ayın 26'sını geçirmeden müşavirinizle teyitleyin.

Bu takibi elle yapmak zor değil ama unutulmaya çok müsait. Santiye360 bunu proje kartında otomatik yürütür: ruhsat brüt m²'sini girdiğinizde hedef hesaplanır, işçilik kategorisine girilen her gider ilerleme çubuğuna işlenir ve iskân fazına geçerken oran %100'ün altındaysa kırmızı uyarı verir. Aynı ekranda 7.000 TL üstü elden ödeme ve aylık 10+ yevmiye uyarıları da çalışır.

Hâlâ Excel'le takip ediyorsanız, Excel ile Santiye360 karşılaştırmasına da göz atabilirsiniz — özellikle formül bozulması ve “dosya kimde?” sorunu bu tür takiplerde pahalıya patlıyor.